سرطان مثانه – انواع، علائم، علت، تشخیص و درمان آن

سرطان , کلیه و مجاری ادراری ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ یک دیدگاه

سرطان مثانه و هر آنچه که باید درباره آن بدانید!

سرطان مثانه در مثانه بوجود می آید. مثانه یک ارگان توخالی در لگن است که قسمت اعظم آن در پشت استخوان pubic لگن (استخوان شرمگاهی) قرار دارد، اما وقتی پر از ادرار شود، می تواند تا قسمت تحتانی شکم جلو بیاید.

وظیفه اصلی مثانه ذخیره ادراری است که از طریق ساختارهای لوله مانندی به نام مجرای ادرار، از مثانه به داخل آن تخلیه می شود.

مجاری ادرار از هر دو کلیه به مثانه وصل هستند.

مثانه یک مخزن کم فشار است که به محض پر شدن، بر آمده خواهد شد.

در مردان، غده پروستات در مجاورت پایه مثانه (محلی که مجاری ادراری به مثانه می رسند) قرار دارد.

هر چند وقت یک بار، دیواره عضلانی مثانه منقبض شده و ادرار، از طریق مجاری ادراری دفع خواهد شد.

حجم طبیعی مثانه پر حدود ۶۰۰ – ۴۰۰ میلی لیتر یا تقریبا ۲ فنجان است.

حقایقی و اطلاعاتی کوتاه درباره سرطان مثانه

سرطان مثانه

مثانه ارگانی توخالی است که ادرار، از کلیه ها و از طریق مجاری ادراری، در آن ذخیره شده و از بدن دفع می شود.

ظاهرش شبیه به یک بادکنک کوچک است و یک دیواره ماهیچه‌ای دارد که امکان منقبض شدن و منبسط شدن را برایش فراهم می‌کند.

این سرطان رایج، به دلیل رشد غیرطبیعی سلول های مثانه رخ داده و مردان در مقایسه با زنان، بیشتر در معرض خطر ابتلا به آن قرار دارند.

ادرار، مایعی زائد (دفعی) است که توسط کلیه‌ها در هنگام پاک‌سازی خون تولید می‌شود.

شایع ترین نشانه سرطان مثانه وجود خون در ادرار است.

استعمال سیگار و دخانیات مهم ترین عامل ابتلا به سرطان مثانه بوده و افراد سیگاری سه تا چهار برابر بیشتر از افراد غیر سیگاری، به این بیماری مبتلا می شوند.

سرطان مثانه به دو دسته کلی تقسیم می شود:

  • سرطان غیر تهاجمی یا سطحی
  • سرطان تهاجمی، که نوع اول، بیشتر قابل درمان بوده است.

تومور مثانه می‌تواند خوش‌خیم یا بدخیم باشد.

بدخیمی به این معناست که سلول‌های سرطانی می‌توانند رشد کنند و به سایر قسمت‌های بدن گسترش یابند که این فرآیند متاستاز نامیده می‌شود.

اما تومور خوش‌خیم به سایر قسمت‌های بدن متاستاز نمی‌دهد. تومورهای خوش‌خیم مثانه نادر هستند.

در مرحله اول درمان سرطان مثانه، از روش TURBT استفاده می شود، که در آن، از سلول های سرطانی مثانه، از طریق مجاری ادرای، نمونه برداری شده و بعد از آزمایش، درباره مرحله و شدت بیماری اطلاعاتی به دست می آید.

سرطان مثانه، برای تشخیص و تعیین نحوه درمان، بر اساس میزان غیر طبیعی و تهاجمی بودن سلول ها زیر میکروسکوپ، مرحله و درجه بندی می شود.

TURBT همراه با تزریق تدریجی داروی شیمی درمانی به مثانه، می تواند شدت بیماری را کاهش داده و سلول های سرطانی سطحی (ta) را درمان کند.

امکان بازگشت مجدد این تومورها وجود دارد، اما احتمال پیش رفت شان بسیار کم خواهد بود.

تومورهای T1 درجه بالا، احتمال بازگشت و پیشرفت بالایی داشته و ممکن است به درمان دیگری به شکل BCG یا شیمی درمانی مثانه نیاز داشته باشند.

سیستکتومی رادیکال (برداشتن مثانه) نیز برای بیمارانی تجویز می شود که سایر درمان ها برای شان مناسب نبوده است.

سیستکتومی رادیکال بهترین روش درمان، برای بیماران مبتلا به سرطان مثانه تهاجمی عضلانی می باشد.

برای بیمارانی که سرطان شان پیشرفت کرده و در طی سیستکتومی رادیکال، به خارج از دیواره مثانه و یا غدد لنفاوی رسیده باشد، شیمی درمانی سیستمیک درون وریدی، بهترین انتخاب خواهد بود.

تشخیص میزان ضعیف یا شدید بودن سرطان مثانه، به شدت و مرحله بیماری بستگی دارد.

افراد می توانند با نکشیدن سیگار و دوری از عوامل سرطان زای محیطی، خطر ابتلا به سرطان مثانه را کاهش دهند.

احساس ترس، غم و یا عصبانیت بعد از تشخیص سرطان مثانه یک احساس رایج است.

در میان گذاشتن این احساس و درد دل کردن در این مورد با افراد قابل اعتماد می تواند در این زمینه به شما کمک کند.

لایه های مثانه چیست؟

مثانه

مثانه سه لایه دارد.

درونی ترین لایه مثانه که با ادرار ذخیره شده در آن در تماس است، غشای مخاطی (mucosa) نامیده شده و از چندین لایه سلول خاص به نام “سلول های انتقالی” که تقریباً فقط در سیستم ادراری بدن وجود دارد، تشکیل شده است.

همین سلول ها، پوشش داخلی مجاری ادراری، کلیه ها و قسمتی از مجرای خروج ادرار را تشکیل می دهند.

این سلول ها برای جلوگیری از ورود ادرار به لایه های دیگر، یک بافت عایق مانند در داخل این اندام ایجاد می کنند.

نام دیگر این سلول ها، سلول ادراری یا یوروتلیال بوده و به غشای مخاطی، یوروتلیوم گفته می شود.

لایه میانی، لایه ای نازک به نام لامینا پروپریا (آستر مخاط) است و مرز بین غشای مخاطی داخلی و لایه عضلانی بیرونی را تشکیل می دهد.

این لایه دارای شبکه ای از رگ های خونی و اعصاب بوده و برای مرحله بندی سرطان مثانه از اهمیت ویژه ای برخوردار است (در ادامه، در بخش مرحله بندی سرطان مثانه توضیح داده می شود).

لایه بیرونی یا لایه عضلانی، متشکل از عضله ای به نام detrusor (عضله دفع کننده) می باشد.

وظیفه اصلی این لایه (ضخیم ترین لایه مثانه) این است که در هنگام پر شدن مثانه، برای ایجاد یک مخزن کم فشار از ادرار به تدریج شل شود و سپس، با انقباض و وارد کردن فشار به مثانه، ادرار را تخلیه کند.

در خارج از این سه لایه، مقداری چربی وجود دارد که مانند یک کوسن نرم، از مثانه محافظت کرده و آن را از اندام های اطراف (مانند مقعد، ماهیچه ها و استخوان های لگن) جدا می کند.

سرطان مثانه چیست؟

به رشد و تکثیر غیر عادی سلول های مثانه، که بر اساس روند طبیعی تقسیم سلولی نیستند، سرطان مثانه گفته می شود.

سرطان مثانه تهاجمی (مانند سرطان سایر ارگان ها) توانایی انتشار (متاستاز) به قسمت های دیگر بدن از جمله ریه ها، استخوان ها و کبد را دارد.

سرطان مثانه معمولا از لایه درونی مثانه (مثلاً غشای مخاطی) شروع شده و در صورت رشد، ممکن است به لایه های عمیق تر حمله کند.

از طرف دیگر، می تواند برای مدت طولانی در غشای مخاط باقی بماند.

از لحاظ بصری، سرطان ممکن است به اشکال مختلف ظاهر شود.

شایع ترین فرم آن به صورت چند شاخه و برآمده بوده، اما احتمال دارد به صورت گره و غده های کوچک، زائده های سفت و نامنظم یا ضخیم شدن واضح دیواره مثانه دیده شود (جزئیات آن، در ادامه توضیح داده شده است).

متاستاز سرطان مثانه

تمام انواع سلول‌های سرطانی مثانه می‌توانند طی فرآیند متاستاز فراتر از مثانه و به مناطق دیگر بدن گسترش پیدا کنند.

اگر سرطان مثانه به کبد، استخوان‌ها، ریه، گره‌های لنفاوی خارج از لگن یا سایر قسمت‌های بدن گسترش یابد، تومور متاستاتیک مثانه نامیده می‌شود.

اگر تومور مثانه به اندام‌های اطراف، مانند رحم و واژن در زنان، پروستات در مردان و یا عضلات اطراف مثانه گسترش یابد، به نام سرطان پیشرفته‌ی درجا نامیده می‌شود.

سرطان مثانه اغلب به گره‌های لنفاوی در لگن نیز گسترش می‌یابد.

سه راهی که سرطان در بدن انتشار می‌یابد عبارتند از:

  • از طریق بافت. سرطان به بافت‌های طبیعی مجاور حمله می‌کند.
  • از طریق سیستم لنفاوی. سرطان به سیستم لنفاوی حمله کرده و از طریق عروق لنفاوی به دیگر قسمت های بدن سرایت می‌کند.
  • از طریق خون. سرطان به رگ ها و مویرگ ها حمله کرده و به‌همراه خون به دیگر قسمت‌های بدن رسوخ می‌کند.

تعداد مبتلایان به سرطان مثانه

با وجود این که تعداد مبتلایان به سرطان مثانه در ایالات متحده، در سال ۲۰۱۷، ۸۱۱۹۰ نفر تخمین زده می شود، هنوز هم برای قرار دادن این سرطان، در لیست ۱۰ سرطان اصلی، ابهاماتی وجود دارد.

میزان شیوع سرطان مثانه در مردان سه تا چهار برابر بیشتر از زنان و در مردان سفیدپوست حدود ۲ برابر بیشتر از مردان آفریقایی- آمریکایی است.

این سرطان، در سال ۲۰۱۷، باعث مرگ حدود ۱۷۲۴۰ نفر در آمریکا شده و از هر ۲۶ مرد و ۹۰ زن، ۱ آقا و ۱ خانم به این بیماری مبتلا می شوند.

انواع سرطان مثانه به چه صورت است؟

سرطان مثانه بر اساس ظاهر سلول ها در زیر میکروسکوپ (نوع بافت شناسی) طبقه بندی می شود.

تشخیص نوع سرطان در انتخاب روش درمانی مناسب برای بیمار بسیار مؤثر است.

به عنوان مثال، بعضی از انواع سرطان ممکن است به پرتودرمانی و شیمی درمانی پاسخ ندهند.

نوع بافت شناسی سرطان می تواند بر میزان جراحی، برای افزایش احتمال درمان، نیز تأثیر بگذارد.

علاوه بر این، پزشکان اغلب سرطان مثانه را بر اساس موقعیت آن روی دیواره مثانه توصیف می کنند.

سرطان مثانه غیر تهاجمی در لایه داخلی سلول ها (بافت پوششی سلول انتقالی) رخ داده و به لایه های عمیق تر نفوذ نمی کند.

سرطان های تهاجمی به لایه های عمیق تر مانند لایه ماهیچه رفته و درمان شان دشوارتر است.

انواع متداول سرطان مثانه به شرح زیر است:

سرطان یوروتلیال (که قبلاً با عنوان کارسینوم سلول ترنزیشنال یا انتقالی شناخته می شد) شایع ترین نوع سرطان مثانه بوده و ۹۰٪ – ۹۵٪ از کل موارد سرطان مثانه و ۱۰ تا ۱۵ درصد از سرطان‌های کلیه را به خود اختصاص می دهد.

سلول‌‌های اوروتلیال پوشش قسمت داخلی مثانه و سایر قسمت‌های دستگاه ادراری را تشکیل می‌دهند.

در صورت تشخیص کارسینوم سلول‌های ترنزیشنال (TCC)، باید کل دستگاه ادراری مورد بررسی قرار گیرد.

با توجه به باقی ماندن تومور در سطح آستر داخلی مثانه (اپیتلیوم)، یا نفوذ به قسمت‌‌های عمقی‌تر و لایه‌ی عضلانی، کارسینوم سلول‌های ترنزیشنال می‌تواند به دو نوع تهاجمی یا غیر تهاجمی تقسیم بندی کرد.

این نوع سرطان دو زیر مجموعه دارد:

  • کارسینوم پاپیلاری (به شکل برآمدگی شاخه ای شکل در حفره یا مجرای مثانه): توده‌های کوچکی از سطح داخلی مثانه به سمت حفره‌ی تو‌خالی داخل مثانه رشد می‌کنند. سرطان پاپیلاری غیر تهاجمی است و احتمال بدخیمی در آن کم است به همین دلیل پروگنوز خوبی دارد.
  • کارسینوم صاف (درجا یا ثابت): این نوع تومور به سمت بخش توخالی مثانه رشد نمی‌کند. اگر در لایه‌ی داخلی مثانه باقی بماند، تحت عنوان کارسینوم مسطح غیر تهاجمی یا کارسینوم سطحی درجا (CIS) شناخته می‌شود.

در صورت استعمال سیگار، احتمال ابتلا به سرطان یوروتلیال (کارسینوم سلول ترنزیشنال یا انتقال) به شدت افزایش می یابد.

آدنوکارسینوما مثانه حدود ۱٪ – ۲٪ از کل سرطان های مثانه را تشکیل داده، بیشتر به صورت تهاجمی و همراه با التهاب و سوزش طولانی مدت است.

این تومور ناشی از اختلال رشد سلول‌های غدد ترشح کننده‌ی موکوس در مثانه رخ می‌دهد. آدنوکارسینوما به سرطان کولون شباهت دارد.

سرطان سلول سنگفرشی ۱٪ – ۲٪ از کل موارد سرطان مثانه را تشکیل می دهد و همچنین دارای علائمی شبیه به وجود سنگ در مثانه، مانند عفونت، التهاب و سوزش طولانی مدت می باشد.

در بخش های خاصی از خاورمیانه و آفریقا (به عنوان مثال مصر)، این شکل از سرطان مثانه رواج داشته و با عفونت مزمن ناشی از کرم شیستوزوم همراه است (کپلک خون، که باعث شیستوزومیازیس (بیماری نواحی حاره که در اثر کرمک های شیستوزوم ایجاد می شود) شده، bilharzia یا تب حلزون نام دارد).

سلول‌های سنگفرشی، سلول‌های نازک و صافی هستند که در سطح پوست نیز دیده می‌شوند.

این سلول‌ها در واکنش به التهاب مثانه رشد می‌کنند و با گذشت زمان سرطانی می‌شوند.

اکثر سرطان‌های سلول سنگفرشی تهاجمی هستند.

سایر اشکال نادر سرطان مثانه عبارتند از:

  • سرطان سلول های کوچک (ناشی از سلول های نورو اندوکرین): کمتر از ۱ درصد سرطان‌های مثانه از این نوع هستند. SCC در سلول‌های عصبی مانند سلول‌های نورواندوکرینی نیز ایجاد می‌شود. این فرم اغلب سریع رشد می‌کند و نیاز به شیمی درمانی دارد.
  • فئوکروموسیتوما (نادر)
  • سارکوم یا تومور بدخیم (در بافت عضلانی)

چه علت و عواملی باعث بروز سرطان مثانه می شود؟

استعمال سیگار باعث بروز حدود ۵۰٪ از کل موارد سرطان مثانه می شود.

هرچه میزان سیگار کشیدن طولانی تر و بیش از حد باشد، احتمال ابتلا به سرطان مثانه بیشتر خواهد شد.

مواد شیمیایی سمی و سرطان زای موجود در دود سیگار، پس از جذب شدن در ریه ها، وارد جریان خون شده و کلیه ها، آن را به صورت ادرار تصفیه می کنند.

تماس این مواد با سلول های موجود در قسمت داخلی سیستم ادراری از جمله مثانه، باعث ایجاد تغییراتی در این سلول ها شده و آنها را مستعد ابتلا به سلول های سرطانی می کند.

ترک سیگار، به تدریج و با گذشت زمان از تاریخ ترک، خطر ابتلا به سرطان مثانه را کاهش می دهد، اما سال ها طول می کشد تا مثانه به حالت قبل از مصرف سیگار برگردد.

با توجه به مطالب فوق، بیماران مبتلا به سرطان مثانه باید کاملاً از مصرف سیگار خودداری کنند، زیرا احتمال بازگشت سرطان، حتی پس از درمان، در افراد سیگاری زیاد خواهد بود.

افراد سیگاری در معرض خطر ابتلا به سرطان خون حاد، سرطان ریه، سرطان لب، سرطان دهان، سرطان حنجره، سرطان مری، سرطان معده و لوزالمعده و بیماری هایی مانند سکته قلبی، بیماری عروق محیطی، دیابت، سکته مغزی، پوکی استخوان، آمفیزم (از بین رفتن ویژگی ارتجاعی ریه) و برونشیت قرار دارند.

سن، سابقه خانوادگی و یا مذکر بودن خطر ابتلا را بالاتر می برد.

حدود ۹۰٪ از مبتلایان به سرطان مثانه بالای ۵۵ سال سن دارند، اگرچه در موارد استثنایی ممکن است این بیماری در دهه سوم یا چهارم زندگی نیز رخ دهد.

مردان بیشتر مستعد ابتلا به سرطان مثانه هستند، زیرا احتمال استعمال سیگار و قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی در آن ها زیاد تر است.

در صورتی که یکی از بستگان نزدیک سابقه سرطان مثانه داشته باشد، احتمال ابتلا در فرد افزایش می یابد.

طبق آمار، در سال‌های اخیر میزان بروز سرطان مثانه در زنان رو به کاهش بوده است.

تمامی زنان باید هر سال تست پاپ اسمیر را بدهند تا از وجود سرطان در بدن خود آگاه شوند.

میانگین سنی تومور مثانه ۷۳ سال است.

میزان بقای ۵ ساله سرطان مثانه حدود ۷۷ درصد است، این بدان معناست که از هر ۱۰ نفر مبتلا به سرطان مثانه، حدود ۷ نفر تا ۵ سال بعد زنده خواهند ماند.

قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی مانند آرسنیک، فنول ها، فرآورده‌های آرایشگری، منسوجات خاص، رنگ های آنیلینی و آریل آمین ها خطر ابتلا به سرطان مثانه را افزایش داده و کارگران رنگرزی، کارگران لاستیک و آلومینیوم سازی، تولید کنندگان چرم، رانندگان کامیون و آفت کش ها بیشتر در معرض خطر هستند.

همچنین بخوانید:  سرطان روده بزرگ - علائم، تشخیص، پیشگیری و درمان آن

پرتودرمانی (برای درمان سرطان پروستات یا سرطان دهانه رحم) و شیمی درمانی با سیکلوفسفامید (Cytoxan) خطر ابتلا به سرطان مثانه را افزایش می دهد.

علاوه بر این، می تواند تشخیص سرطان مثانه در بیمارانی که ادرار خونی دارند را به تأخیر بیندازد، زیرا بیمار یا پزشک ممکن است اشتباها، علت خون ریزی را تحریک مثانه ناشی از شیمی درمانی یا پرتودرمانی (سیستیت تابشی) قلمداد کنند.

عفونت های مزمن طولانی مدت مثانه، سوزش ناشی از سنگ ها یا اجسام خارجی و عفونت های ناشی از کپلک خون در مناطق خاصی از جهان (همانطور که در ابتدا گفته شد) برخی دیگر از عوامل بروز سرطان مثانه می باشند.

سندروم لینچ:

افراد مبتلا به نوعی بیماری ارثی به نام سندرم لینچ که قبلا با نام سرطان کولورکتال غیر‌پولیپوزی ارثی یا HNPCC شناخته می‌شد، با خطر بالای ابتلا به سرطان مثانه روبرو هستند.

وجود نقص‌های مثانه از تولد

مصرف مایعات به میزان کم

رژیم غذایی حاوی میزان بسیار زیاد گوشت سرخ شده و چربی.

اگر بیشتر از یک سال است که داروی پیگلیتازون (اکتوز) را مصرف می کنید، متأسفانه در خطر بیماری سرطان در ناحیه مثانه قرار دارید.

سایر داروهای دیابت نیز که حاوی این ماده‌ی دارویی می باشند، خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می دهند.

سرطان مثانه چه علائم و نشانه هایی دارد؟

شایع ترین علامت سرطان مثانه وجود خون در ادرار است.

بیشتر اوقات خونریزی با چشم غیر مسلح قابل مشاهده بوده، به صورت دوره ای یا اپیزودیک و بدون درد می باشد (ادرار به رنگ قرمز روشن یا قرمز تیره (شبیه چای) دیده می‌شود).

با این وجود، گاهی اوقات خونریزی فقط در زیر میکروسکوپ قابل دیدن بوده و به دلیل تشکیل لخته های خون و انسداد ادرار، با درد همراه است.

گاهی، برای مدت طولانی، بین دوره ها هیچ علائم و خونریزی وجود نداشته و بیمار احساس امنیت کاذب می کند (با خود می گوید نمی دانم مشکل چیست، ولی الان خوبم).

برخی از انواع سرطان مثانه ممکن است باعث التهاب و تحریک مثانه با خونریزی اندک یا بدون خونریزی شوند.

بیماران ممکن است نیاز به ادرار کردن در مقادیر کم و در فواصل کوتاه (افزایش تعداد دفعات ادرار)، عدم توانایی در نگه داشتن ادرار یا احساس سوزش در هنگام خروج ادرار (dysuria) داشته باشند.

این علائم بیشتر در بیماران مبتلا به سرطان یوروتلیال درجه بالا و ثابت، به نام کارسینوما درجا (سرطان خوش خیم) یا CIS، دیده می شود (که در ادامه در مورد مرحله سرطان مثانه توضیح داده خواهد شد).

مشکلات دیگری مانند عفونت، سنگ کلیه و بیماری های کلیوی می تواند باعث دیده شدن خون در ادرار شود، بنابراین، تشخیص علت دقیق بسیار مهم خواهد بود.

به ندرت ممکن است بیماران علائمی از بیماری های پیشرفته تر، مانند موارد زیر داشته باشند:

  • تورم مثانه (انسداد به دلیل وجود تومور در گردن یا مجرای مثانه bladder neck)
  • عدم توانایی در دفع ادرار
  • تکرر ادرار
  • قطع ادرار
  • احساس نیاز به ادرار کردن چندین بار در طول شب
  • درد در پهلوها (به دلیل انسداد جریان ادرار از کلیه به مثانه با افزایش تعداد تومورها در مثانه)
  • استخوان درد
  • ورم مچ پا یا زانو
  • سرفه یا وجود خون در خلط (به دلیل پیشرفت و رسیدن سلول های سرطانی به استخوان ها یا ریه)
  • کاهش اشتها: تمامی سرطان ها باعث کم شدن اشتها در بین بیماران می شود، سرطان مثانه هم باعث ضعف در عضلات، خستی، کاهش اشتها و حس کسل بودن شود.
  • درد مقعد و لگن
  • بدون هیچ اقدامی از وزن‌تان کاسته می‌شود.

متخصصان چگونه سرطان مثانه را تشخیص می دهند؟

سرطان مثانه بیشتر با بررسی علت وجود خون در ادرار و با استفاده از تست های زیر تشخیص داده می شود:

آزمایش ادرار:

این آزمایش می تواند وجود خون در ادرار و عفونی بودن آن را تایید یا رد کرده و معمولاً یکی از اولین آزمایشاتی است که پزشک تجویز می کند.

آزمایش ادرار ابتلا به سرطان مثانه را تایید نمی کند، اما می تواند برای تعیین دلایل احتمالی خونریزی، به پزشک کمک کند.

معاینه فیزیکی که در آن به کمک انگشت، ناحیه مقعد و یا واژن مورد بررسی قرار گرفته و وجود هرگونه توده غیر طبیعی تشخیص داده می شود.

سیتولوژی (سلول شناسی) ادرار:

در این حالت، متخصص آزمایشاتی را روی ادرار سانتریفیوژ شده انجام می دهد.

سپس، پاتولوژیست (آسیب شناس)، مواد ته نشین شده را زیر میکروسکوپ بررسی می کند.

این کار، برای تشخیص سلول های سرطانی ناهنجار منتقل شده به ادرار انجام می شود.

در موارد خاص، که از وجود سرطان در سیستم ادراری مطمئن باشند، آزمایش مثبت اعلام خواهد شد.

از این رو، بسیاری از سرطان های مثانه که در مراحل اولیه هستند، ممکن است با این آزمایش تشخیص داده نشوند، بنابراین جواب منفی این آزمایش، به طور قطعی وجود سرطان مثانه را رد نمی کند.

سونوگرافی:

با سونوگرافی از مثانه می توان تومور مثانه و همچنین تورم کلیه ها، به علت وجود این تومور در محلی که می تواند جریان ادرار را از کلیه ها به مثانه مسدود کند، تشخیص داد.

همچنین، این آزمایش می تواند دلایل دیگر خونریزی مانند وجود سنگ در سیستم ادراری یا بزرگ شدن پروستات، که ممکن است دلیل این علائم یا تومور مثانه باشد، را تشخیص دهد.

آزمایش اشعه ایکس می تواند علت علائم دیگر را رد کند.

سی تی اسکن / MRI:

سی تی اسکن یا MRI می تواند جزئیات بیشتری، مانند وجود تومورهای کوچک تر در کلیه ها یا مثانه که در سونوگرافی به آن مشکوک شده اند، را تشخیص دهد.

با استفاده از این روش و در صورت استفاده از ماده کنتراست وریدی، نسبت به سونوگرافی، می توان سایر علل خونریزی را بهتر از تعیین کرد.

سیستوسکوپی (بررسی مثانه) و بیوپسی (نمونه برداری):

این روش احتمالاً بهترین آزمایش برای تشخیص سرطان مثانه می باشد.

از آن جا که همیشه امکان بررسی تمام تومورهای مثانه در آزمایشات تصویربرداری (سونوگرافی، MRI ،CT) و سیتولوژی ادرار وجود ندارد، توصیه می شود همه بیماران مبتلا به خونریزی ادرار بی دلیل، توسط یک متخصص اورولوژیست، سیستوسکوپی انجام دهند.

این کار با استفاده از یک ابزار باریک لوله مانند، که در قسمت ابتدای آن دوربین و منبع نور قرار دارد (سیستوسکوپ)، انجام خواهد شد.

متخصص این لوله را از طریق مجرای ادرار وارد مثانه کرده تا بتواند سطح داخلی آن را در مانیتور تصویری ببیند.

تومورهای کوچک یا مسطحی که ممکن است در تحقیقات دیگر قابل مشاهده نباشند، با این روش دیده و برای بررسی زیر میکروسکوپ، می توان از آن ها نمونه برداری کرد.

این روش به طور قطع، وجود و نوع سرطان مثانه را تشخیص می دهد.

در کنار این روش، می توان از سیستوسکوپی فلورسانس نیز استفاده کرد که در آن، رنگ های فلورسنتی را وارد مثانه کرده که توسط سلول های سرطانی جذب می شوند.

شناسایی سلول های سرطانی از طریق این روش آسان تر می باشد، زیرا با تابش نور آبی، به سلول های سرطانی، از طریق سیستوسکوپ، این سلول ها قابل مشاهده خواهند شد (فلورسان یا شب نما می شوند).

در حال حاضر، از نشانگرهای زیستی (بیومارکر) جدیدتر مانند NMP 22 و تکنیک هیبریداسیون در محل فلوئورسنت (FISH)، در کنار آزمایش ساده ادرار، برای تشخیص سلول های سرطانی مثانه استفاده می شود.

آزمایش UroVysion ،BTA و ImmunoCyt جدیدترین روش های تشخیصی هستند.

با این حال، هنوز دقت لازم برای جایگزینی روش سیستوسکوپی و سیتولوژی در تشخیص سرطان مثانه را ندارند.

پیلوگرام یا اوروگرافی داخل وریدی (IVP):

این روش تصویربرداری، شامل تزریق رنگ به داخل وریدها است.

سپس این رنگ در کلیه‌ها فیلتر شده و وارد سیستم ادراری می‌شود.

این رنگ خاصیت ظاهر شدن در عکس اشعه‌ی ایکس را دارد.

سپس از سیستم ادراری عکس اشعه‌ی ایکس گرفته می‌شود تا موقعیت تومور مشخص شود.

پیلوگرام رتروگراد (اوروگرافی صعودی):

طی این روش، پزشک یک لوله‌ی نازک (کاتتر) را به مجرای پیشابراه و مثانه وارد می‌کند.

سپس از طریق کاتتر رنگ را به داخل پیشابراه و مثانه تزریق می‌کند.

اگر در دستگاه ادراری تومور وجود داشته باشد مشخص می‌شود.

پت اسکن (PET scan):

پت اسکن یکی از دقیقترین و جدیدترین روش های تشخیص سرطان می باشد.

در این روش یک رادیودارو بر بدن تزریق شده و توسط دستگاه بدن مورد بررسی قرار میگیرد.

این روش، از لحاظ هزینه، گرانتر ولی دقیقتر و جامعتر از مابقی روش ها می باشد.

این روش معمولا بعد از جراحی یا نمونه برداری از تومور انجام می پذیرد تا متاستاز در سایر نقاط بدن تشخیص داده شود.

در این روش تمامی بدن می تواند مورد بررسی قرار بگیرد.

عکس اشعه‌ی ایکس از قفسه‌ی سینه:

این عکس متاستاز سرطان مثانه به ریه‌ها را نشان می‌دهد.

اسکن استخوان:

با استفاده از آن می‌توان متاستاز کارسینوم مثانه به استخوان‌‌‌ها را تشخیص داد.

روشی جهت بررسی اینکه آیا در استخوان سلول‌هایی که به سرعت تقسیم می‌شوند، مانند سلول‌های سرطانی وجود دارند یا نه.

مقدار بسیار کمی مادۀ رادیواکتیو به رگ بیمار تزریق شده و وارد جریان خون می‌شود.

سپس مادۀ رادیو اکتیو در استخوان‌ها جمع می‌شود که اسکنر می‌تواند آنها را شناسایی کند.

متخصصان چگونه مرحله (استیج) سرطان مثانه را تعیین می کنند؟

سرطان مثانه با استفاده از سیستم متاستاز گره توموری (TNM)، که توسط اتحادیه بین المللی مبارزه با سرطان (UICC) در سال ۱۹۹۷ تدوین و توسط کمیته مشترک آمریکا در زمینه سرطان (AJCC) به روز رسانی و مورد استفاده قرار گرفت، گریدبندی می شود.

علاوه بر این، انجمن ارولوژیک آمریکا (AUA) نیز سیستم مرحله بندی مشابهی دارد که کمی با سیستم مورد استفاده توسط AJCC متفاوت است.

ترکیب این دو روش، که در ادامه توضیح داده شده، اطلاعات کاملی از میزان پیش رفت سرطان به پزشک ارائه خواهد داد.

مرحله T به عمق نفوذ تومور از درونی ترین لایه به لایه های عمیق تر مثانه اشاره داشته و به شرح زیر است:

  • Tx: تومور اولیه قابل شناسایی و ارزیابی نیست.
  • T0: تومور اولیه وجود ندارد.
  • Ta: کارسینوم پاپیلاری غیر تهاجمی (تومور محدود به لایه داخلی یا اپیتلیوم (بافت پوششی یا غشای مخاطی))
  • Tis: سرطان یا کارسینوم درجا (تومور صاف یا ثابت)
  • T1: تومور به بافت پیوندی زیر اپیتلیوم (لایه سطح) حمله می کند.
  • T2: تومور به عضله مثانه حمله می کند.
    • T2a:عضله سطحی آسیب دیده (نیمه داخلی)
    • T2b: عضله عمیق آسیب دیده (نیمه خارجی)
  • T3: تومور به بافت چربی داخلی (دور مثانه) حمله می کند.
    • T3a: میکروسکوپی (فقط با معاینه زیر میکروسکوپ قابل مشاهده است)
    • T3b: ماکروسکوپی (به عنوان مثال، توده تومور قابل مشاهده در بافت بیرونی مثانه)
  • T4: تومور در بافت چربی گسترش یافته و به موارد زیر حمله می کند: پروستات، رحم، واژن، دیواره لگن یا شکم

وجود و میزان درگیری غدد لنفاوی ناحیه لگن در نزدیکی مثانه، مراحل N را تعیین کرده و عبارتند از:

  • Nx: غدد لنفاوی محلی که قابل ارزیابی نیستند.
  • N0: عدم گسترش سرطان به غدد لنفاوی محلی
  • N1: گسترش و رسیدن سرطان به یک غده لنفاوی کوچک تر از ۲ سانتی متر
  • N2: گسترش و رسیدن سرطان به یک غده لنفاوی بزرگ تر از ۲ و کوچک تر از ۵ سانتی متر، یا دو یا چند غده لنفاوی کوچک تر از ۵ سانتی متر
  • N3: متاستاز سرطان به غدد لنفاوی بزرگ تر از ۵ سانتی متر و یا گره های لنفاوی در امتداد شریان iliac (سرخرگ سرین)

متاستاز یا مرحله M نشان دهنده وجود یا عدم انتشار سرطان مثانه به سایر اعضای بدن است.

  • Mx: متاستاز در ارگان های دورتری که قابل ارزیابی نیستند (این مرحله توسط برخی پزشکان استفاده نمی شود).
  • M0: سرطان به نواحی دیگر نرفته است.
  • M1: سرطان به ارگان های دورتر رسیده است.

متخصصین مراحل دیگری را نیز تعیین می کنند که به شرح زیر می باشد:

  • مرحله a0 Ta N0 M0
  • مرحله ۰is Tis N0 M0
  • مرحله ۱ T1 N0 M0
  • مرحله ۲ T2 N0 M0
  • مرحله ۳ T3 N0 M0
  • مرحله ۴ T4 M0 N0، یا هر T، N1 یا بالاتر از M0، یا هر T، هر N، M1

مرحله بندی یا گرید مناسب سرطان مثانه یک گام اساسی برای مدیریت این بیماری بوده و نتایج زیر را با خود به همراه دارد:

  • این امر به انتخاب روش درمان مناسب برای بیمار کمک می کند. به عنوان مثال، سرطان کم تهاجم و سطحی (Ta/T1/Tis) درمان متفاوتی نسبت به سطان تهاجمی (T2/T3/T4) دارد.
  • تومورهای مهاجم نسبت به تومورهای سطحی بیشتر ممکن است به غدد لنفاوی و اندام های دورتر بروند.
  • با افزایش مرحله سرطان مثانه، احتمال بهبودی و زنده ماندن به تدریج کاهش می یابد.
  • مرحله بندی این امکان را به محققان می دهد تا بیماران را برای مطالعات تحقیقاتی و کشف درمان های جدیدتر، در گروه مناسب طبقه بندی کنند.

گرید بندی سرطان مثانه و توضیحات آن

آسیب شناس (پاتولوژیست) می تواند با بررسی نمونه تومور در زیر میکروسکوپ، سرطان مثانه را درجه بندی کند.

این طبقه بندی بر اساس میزان تفاوت ظاهری سلول های سرطانی با سلول های طبیعی مثانه می باشد.

هرچه این تفاوت بیشتر باشد، درجه سرطان بالاتر می رود.

سرطان های درجه بالا تهاجمی تر بوده و میل بیشتری برای گسترش و حمله به دیواره مثانه و سایر قسمت های بدن دارند.

نمونه ای از گرید بندی به شرح زیر است:

  • سرطان های گرید ۱ (یا سرطان های درجه پایین و قابل تشخیص) دارای سلول هایی بسیار شبیه سلول های عادی هستند، میزان رشد آهسته ای داشته و احتمالاً به سایر ارگان ها گسترش نمی یابند.
  • سرطان های گرید ۲ دارای سلول هایی هستند که به نظر غیر طبیعی می رسند. این سرطان به طور متوسط ​​قابل تشخیص بوده و ممکن است سریع تر از سرطان درجه پایین رشد کرده یا گسترش یابد.
  • سرطان های گرید ۳ دارای سلول هایی بسیار غیر طبیعی بوده و به سختی قابل تمایز هستند. این سرطان بسیار سریع رشد کرده و احتمال گسترش بالایی دارد.
  • سرطان های گرید ۴ آنقدر غیرطبیعی هستند که هیچ ویژگی متفاوتی با سلول مثانه طبیعی مثانه نداشته و غیر قابل تشخیص هستند.

بسته به هر پزشک، این درجه بندی ممکن است کمی متفاوت باشد.

همچنین بخوانید:  سرطان تخمدان - علائم، تشخیص، پیشگیری و درمان آن

اما به طور کلی، همه آن ها از همین الگو پیروی می کنند.

سرطان مثانه با درجه بالاتر، تهاجمی تر بوده و درمان آن دشوارتر است.

در سال ۲۰۱۰، سازمان بهداشت جهانی و جامعه بین المللی آسیب شناسی ارولوژیک توافق کردند که درجه بندی سرطان را بر اساس توضیحات فوق، به صورت G1 ، G2، G3 و G4 باشد.

GX نیز در مواردی استفاده می شود که گرید بندی به دلایل فنی یا بالینی قابل ارزیابی نیست.

با این حال، سازمان بهداشت جهانی (WHO) توصیه می کند که گرید بندی سرطان مثانه به دو دسته تقسیم شود؛ دسته اول به خوبی قابل تشخیص و درجه پایین بوده و دسته دوم درجه بالا یا به سختی غیر قابل تشخیص هستند.

کمیته مشترک آمریکا در زمینه سرطان (AJCC) نیز این دسته بندی را تصویب کرده است.

از آن جایی که دسته بندی های قدیمی تر ذکر شده در بالا، هنوز ممکن است توسط بعضی از پزشکان مورد استفاده قرار گرفته و در پرونده پزشکی بیمار ذکر شده باشد، درباره آن ها توضیح داده شد.

مرحله و درجه سرطان مثانه نقش مهمی در تعیین بهترین روش درمان و شانس بهبودی بیمار دارد.

لازم به ذکر است سرطان درجا (CIS یا Tis، همانطور که در بخش مرحله بندی ذکر شد) همیشه در قسمت سرطان درجه بالا دسته بندی می شود.

گرید صفر (۰) می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • برداشت از طریق پیشابراه (Transurethral Resection) با جریان الکتریسیته (Fulguration).
  • برداشت از طریق پیشابراه با جریان الکتریسیته و پس از آن درمان بیولوژیک درون- مثانه‌ای یا شیمی‌درمانی.
  • مثانه‌برداری جزئی (Segmental Cystectomy).
  • مثانه‌برداری کامل (Radical Cystectomy).
  • شرکت در یک پژوهش بالینی مربوط به درمان فوتودینامیک.
  • شرکت در یک پژوهش بالینی مربوط به درمان بیولوژیک.
  • شرکت در یک پژوهش بالینی مربوط به پیشگیری دارویی پس از به پایان رسیدن درمان، به‌منظور جلوگیری از عود (بازگشت) سرطان.

گرید یک (I) شامل موارد زیر است:

  • برداشت از طریق پیشابراه با جریان الکتریسیته.
  • برداشت از طریق پیشابراه با جریان الکتریسیته و پس از آن درمان بیولوژیک درون- مثانه‌ای یا شیمی‌درمانی.
  • مثانه‌برداری جزئی یا کلی.
  • کاشت مواد پرتوزا (Radiation Implants)، با، یا بدون استفاده از پرتودرمانی خارجی.
  • شرکت در یک پژوهش بالینی مربوط به پیشگیری دارویی پس از پایان درمان، برای جلوگیری از عود (بازگشت) سرطان.

گرید دو (II) شامل موارد زیر است:

  • مثانه‌برداری کامل، با، یا بدون انجام عمل جراحی برداشتن غدد لنفاوی لگنی.
  • شیمی‌درمانی ترکیبی و پس از آن مثانه‌برداری کامل.
  • پرتودرمانی خارجی توأم با شیمی‌درمانی.
  • کاشت مواد پرتوزا پیش از پرتودرمانی خارجی یا پس از آن.
  • برداشت از طریق پیشابراه با جریان الکتریسیته.
  • مثانه‌برداری جزئی.

گرید سه (III) شامل موارد زیر است:

  • مثانه‌برداری کامل، با، یا بدون انجام عمل جراحی برداشتن غدد لنفاوی لگنی.
  • شیمی‌درمانی ترکیبی و پس از آن مثانه‌برداری کامل.
  • پرتودرمانی خارجی توأم با شیمی‌درمانی.
  • پرتودرمانی خارجی به همراه کاشت مواد پرتوزا.
  • مثانه‌برداری جزئی.

گرید چهار (IV) شامل موارد زیر است:

  • مثانه‌برداری کامل با انجام عمل جراحی برداشتن غدد لنفاوی.
  • پرتودرمانی خارجی (احتمالاً از این روش به‌عنوان یک درمان تسکینی جهت تخفیف علائم و بهبود کیفیت زندگی بیمار استفاده می‌شود).
  • انحراف مسیر ادرار (Urinary Diversion) به‌عنوان یک درمان تسکینی جهت تخفیف علائم و بهبود کیفیت زندگی بیمار.
  • مثانه‌برداری به‌عنوان یک درمان تسکینی جهت تخفیف علائم و بهبود کیفیت زندگی بیمار.
  • شیمی‌درمانی، به تنهایی یا پس از درمان موضعی (جراحی یا پرتودرمانی).
  • شرکت در یک پژوهش بالینی مربوط به شیمی‌درمانی.

روش های درمانی

گزینه های درمانی مربوط به سرطان مثانه راجعه

درمان سرطان مثانۀ راجعه به نوع درمان گذشته و محل عود سرطان بستگی دارد.

درمان سرطان مثانۀ راجعه می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • جراحی.
  • شیمی‌درمانی.
  • پرتودرمانی.
  • شرکت در یک پژوهش بالینی مربوط به شیمی‌درمانی

جراحی از طریق مجرای ادرار (TURBT) در سرطان مثانه چیست؟

عمل جراحی اولیه بعد از تشخیص سرطان، تراشیدن یا نمونه برداری از تومور مثانه از طریق مجرای ادرار یا TURBT می باشد.

متخصصان، TURBT را با کمک وسایل مخصوصی که به یک سیستوسکوپ متصل است (که در ابتدا در بخش تحقیقات گفته شد)، انجام داده و تومور مثانه را با کمک دستگاه برقی (electrical cautery device میله یا ابزاری که به وسیله ی آن داغ می زنند) بریده و از بدن خارج می کنند.

پزشکان این عمل جراحی را از طریق مجرای ادرار انجام داده و بریدگی خارجی بر روی بدن ایجاد نمی کنند.

این جراحی، نوعی درمان اولیه برای سرطان مثانه و همچنین یک روش مرحله بندی است، زیرا در آن، نمونه بدست آمده، برای آزمایش، تشخیص عمق تهاجم تومور به دیواره مثانه (مرحله T) و شدت بیماری (کم یا زیاد)، به یک پاتولوژیست (آسیب شناس) فرستاده می شود.

معالجه و روش های درمانی بیشتر، به یافته های این عمل جراحی و سایر تحقیقات انجام شده بستگی داشته و با بخش های مختلفی سر و کار دارد.

TURBT شایع ترین درمان برای سرطان مثانه است.

سرطان مثانه سطحی چه روش های درمانی دارد؟

سرطان سطحی مثانه یا سرطان مثانه غیر تهاجمی، نوعی سرطان است که به دیواره عضلانی مثانه حمله نکرده و محدود به لایه داخلی آن می باشد.

مرحله T این سرطان، به صورت Ta ،T1 یا Tis بوده و به عنوان کارسینوم درجا یا CIS نیز شناخته می شود.

پس از TURBT اولیه یا نمونه برداری از CIS، درمان بعدی در این موارد ممکن است شامل معاینات منظم از طریق سیستوسکوپی مثانه، تزریق تدریجی دارو به مثانه یا در موارد خاص، برداشتن مثانه از طریق جراحی باشد (سیستکتومی رادیکال).

سرطان مثانه سطحی و درجه پایین، بعد از TURBT اولیه، ممکن است نیازی به مدیریت و پیگیری جدی نداشته و برای بررسی آن، معاینات سیستوسکوپی متعددی، در فواصل منظم انجام شود (معمولا در ۲ سال اول، هر ۳ ماه یک بار و سپس در فواصل طولانی تر).

برخی متخصصان از روش درمان با جرقه های الکتریکی (لیزر یا برق)، برای درمان محل نمونه برداری یا مناطق کوچک دارای سلول سرطانی استفاده می کنند.

توجه به این نکته بسیار حائز اهمیت است که ۳۰٪ – ۴۰٪ از این تومورها، امکان بازگشت مجدد، بدون هیچ علائمی را دارند.

از این رو، پیروی از یک برنامه مشخص برای کنترل بیماری بسیار ضروری می باشد. استفاده از مقدار کمی داروی شیمی درمانی در مثانه (به عنوان مثال: میتومایسین C)، بلافاصله پس از TURBT، می تواند احتمال بازگشت بیماری در دو سال اول پس از عمل را کاهش دهد.

سرطان های مثانه درجه بالا، شدید یا سرطان مثانه سطحی که مجددا عود کرده اند، ممکن است بعد از TURBT اولیه، به درمان بیشتری نیاز داشته باشند.

یکی از داروهای مؤثر و پرکاربرد، Bacille Calmette Guerin یا BCG بوده و نوع اصلاح شده باکتری مایکوباکتریوم بویس، که باعث ایجاد سل در گاو می شود، می باشد.

متخصصان، BCG محلول را با استفاده از کاتتری که در مجاری ادراری قرار می گیرد، کم کم به مثانه تزریق می کنند.

این کار سیستم ایمنی بدن را در برابر سلول های سرطانی مثانه تحریک کرده و از رشد و نمو آن ها جلوگیری می کند.

همچنین، احتمال بازگشت مجدد سرطان یا رسیدن آن به لایه عضلانی مثانه را کاهش می دهد.

این عمل، تا اندازه ای برای دست یابی به این اهداف موثر بوده و استفاده از آن نیازی به پیگیری منظم ندارد.

تزریق BCG، در ۶ مقدار اولیه و در فواصل هفتگی، به صورت یک برنامه منظم بوده، سه دوز هفتگی آن، هر سه ماه تکرار شده و این برنامه حداقل ۱ سال یا گاهی تا ۳ سال ادامه دارد.

بیمارانی که به درمان BCG پاسخ نمی دهند، علی رغم معالجه، مجددا به سرطان مثانه مبتلا شده اند، یا افرادی که بیماری های دیگری داشته و نباید از این روش استفاده کنند، ممکن است به سایر روش های درمانی نیاز داشته باشند.

این موارد شامل تزریق تدریجی داروهای ایمونوتراپی مانند اینترفرون یا داروهای شیمی درمانی مانند والروبیسین (Valstar) ، میتومایسین C، اپی‌روبیسین (Ellence) یا دوکسورابیسین (Adriamycin)، به مثانه می باشد. به طور کلی، این داروها به اندازه BCG مؤثر نبوده و فقط در مواردی که بدن بیمار به به این درمان پاسخ نمی دهد، مفید هستند.

افرادی که به سرطان مثانه سطحی درجه بالا یا تهاجمی مبتلا هستند، کسانی که به درمان ها پاسخ نداده یا علی رغم استفاده از روش های ذکر شده، مجددا مبتلا شده اند، نیاز به درمان جدی تری دارند. این درمان در قالب یک عمل جراحی مهم به نام کیستکتومی رادیکال بوده که در آن، با برداشتن مثانه و پروستات، مسیر دفع ادرار را با استفاده از بخش هایی از روده تغییر می دهند.

تهاجمی عضلانی

سرطان مثانه تهاجمی عضلانی، نسبت به سرطان مثانه سطحی، به برنامه درمانی جدی تری نیاز دارد.

درمان استاندارد و مؤثر برای این بیماری، برداشتن مثانه از طریق جراحی و تغییر مسیر دفع ادرار، با استفاده از بخش هایی از روده می باشد.

این روش، به عنوان سیستکتومی رادیکال شناخته شده و از آن جایی که یک عمل جراحی بزرگ است، پزشک و بیمار باید قبل از آن، درباره خطرات، عوارض و فواید آن کاملا صحبت کنند.

به طور خلاصه، در این عمل، بعد از بریدن شکم، مثانه، پروستات، کیسه منی، بافت چربی اطراف مثانه و غدد لنفاوی درگیر سرطان موجود در لگن در هر دو طرف مثانه کاملا برداشته می شوند.

این کار، به مدیریت بیماری بعد از عمل و تصمیم گیری درباره نیاز به شیمی درمانی بسیار کمک خواهد کرد.

احتمال بهبودی، در بیمارانی که این جراحی را انجام داده و غدد لنفاوی خود را در آورده اند، نسبت به سایر بیماران بیشتر است.

سیستکتومی رادیکال می تواند از طریق عمل جراحی باز، لاپاراسکوپی، و یا با کمک روبات انجام شود.

نتایج از نظر کنترل سرطان و میزان درمان در این روش ها با هم متفاوت نیست.

با این حال، استفاده از روش های لاپاروسکوپی و روباتیک به طور قابل توجهی میزان خون ریزی در حین عمل، نیاز به انتقال و تزریق خون و درد محل جراحی بعد از عمل را کاهش داده و ممکن است به بهبودی زودرس کمک کند.

مزیت دیگر جراحی روباتیک این است که امکان بزرگنمایی قسمت جراحی با دید سه بعدی را فراهم کرده و به دقت آن می افزاید.

ذکر این نکته بسیار حائز اهمیت است که همه این رویکردها در زمینه کنترل سرطان، زیر نظر جراحان ماهر و با تجربه می توانند نتایج متفاوتی داشته باشند.

بنابراین، دقت و تجربه شخصی جراح در یک رویکرد خاص، در تصمیم گیری بیمار برای انتخاب روش جراحی، نقش مهمی دارد.

پزشک باید بعد از برداشتن مثانه، مسیر دفع ادرار را تغییر دهد.

سه روش محبوب برای انجام این کار وجود دارد که همه آن ها نیاز به استفاده از بخش هایی از روده دارند که هنوز به جریان خون متصل هستند اما از دستگاه گوارش جدا شده اند.

مجرای ایلئوم (دراز روده Ileal conduit)

گسترده ترین، ساده ترین و کم زمان ترین شکل تغییر مسیر دفع ادرار  بوده و کمترین احتمال بروز عوارض در کوتاه مدت و بلند مدت را دارد.

این روش مستلزم استفاده از یک از بخش روده است که از یک طرف به مجرای ادرار متصل به کلیه ها وصل شده و انتهای دیگر آن، از سطح پوست خارج و توسط یک وسیله خارجی پوشانده می شود (کیسه اوروستومی).

ادرار از کلیه ها مستقیما وارد مجرای ادرار شده و سپس از مجرای ایلئوم، درون کیسه تخلیه می گردد.

بیمار می تواند کیسه را در فواصل منظم و یا هنگام پر شدن آن، با باز کردن حفره قسمت انتهایی پایین کیسه خالی کند.

مهم ترین مزیت این روش این است که نسبتاً ساده بوده و کم ترین عوارض را دارد.

مضرات روش انحراف فوری (incontinent diversion)، استفاده همیشگی از کیسه و تاثیر منفی آن، روی فرم بدن می باشد.

مثانه پیوندی ارتوتوپیک (Orthotopic neobladder)

شامل ایجاد یک مثانه جدید با کمک بخش از روده و اتصال آن به مجرای طبیعی ادرار است تا فرد بتواند به طور عادی تری، عمل دفع ادرار را انجام دهد.

مهم ترین مزیت این روش، عدم استفاده از کیسه بوده و بیمار می تواند راحت تر ادرار کند.

با این حال، این روش دشوارتر بوده و دارای دوره بهبود طولانی تر و عوارض جانبی کوتاه یا طولانی مدتی، از جمله نشت مداوم ادرار، عدم توانایی در دفع ادرار و نیاز متناوب به استفاده از سوند (وارد کردن لوله به داخل مجرای ادرار برای تخلیه مثانه)، می باشد.

روش مجرای ایلئوم نسبت به مثانه پیوندی ممکن است برای برخی از بیماران سالخورده، کسانی که دارای بیماری های خاص تاثیرگذار بر عملکرد کلیه ها هستند یا توانایی سوند گذاشتن ندارند، بهتر باشد.

کیسه نگهدارنده ادرار (به عنوان مثال کیسه ایندیانا)

نوعی مثانه پیوندی است که به مجاری ادراری معمولی وصل نمی شود، بلکه در عوض دارای شکافی روی سطح پوست شکم بوده و کاتتر می تواند از این طریق، آن را تخلیه کند.

این کیسه نوعی مکانیسم سوپاپ مانند دارد که از نشت ادرار جلوگیری کرده و در نتیجه، نیازی به پوشش ندارد.

این روش برای بیمارانی است که تمایل و شرایط استفاده از آن را دارند، ولی در عین حال، به دلیل شرایط خاصی مانند وجود سرطان در ناحیه اتصال مثانه به مجرای ادرار، مثانه پیوندی ارتوتوپیک برایشان مناسب نیست.

نام دیگر این روش، انحراف کیسه نگهدارنده ادرار (continent diversion) می باشد.

سیستکتومی رادیکال (به صورت باز، لاپاروسکوپی یا روباتیک)، همراه با یکی از سه روش تغییر مسیر دفع ادرار، بهترین روش درمان برای سرطان مثانه تهاجمی عضلانی و سرطان مثانه سطحی درجه بالا است.

با این وجود ممکن است برخی از بیماران توانایی یا تمایلی به انجام این عمل جراحی نداشته باشند.

سیستکتومی بخشی یا جزئی نیز به ندرت انجام می شود. زیرا سرطان مثانه معمولا چند منشایی بوده و این روش، برای درمان آن موثر نخواهد بود.

این بیماران می توانند برای معالجه یا کنترل بیماری، بدون نیاز به برداشتن مثانه از طریق جراحی، از روش های TURBT گسترده، شیمی درمانی و پرتودرمانی را استفاده کنند.

اکثر کارشناسان معتقدند که این روش ممکن است به اندازه سیستکتومی رادیکال مؤثر نباشد، اما برای بیماران ناتوان یا ناراضی گزینه مناسبی خواهد بود.

پرتو درمانی مثانه نیز می تواند منجر به ایجاد مشکلات و عوارض خاص خود شود که عبارتند از:

آسیب به مثانه و مقعد در اثر تابش اشعه و ایجاد خون ریزی و التهاب (سیستیت یا پروکتیت تابشی (“radiation cystitis” and “radiation proctitis”)).

همچنین بخوانید:  سرطان دهانه رحم - علائم، آزمایشات، گریدبندی و درمان آن

از عوارض عمل سیستکتومی می‌توان به طولانی شدن دوره‌ی بهبودی، عفونت،‌خونریزی، ناراحتی پس از جراحی، عدم تخلیه‌ی کامل ادرار، اختلال نعوظ، آسیب اعصاب لگن، از دست دادن احساس جنسی و ارگاسم در مردان و زنان اشاره کرد.

اغلب این مشکلات را می‌توان با دارو یا جراحی بهبود بخشید.

شیمی درمانی

بیمارانی که به سرطان مثانه متاستاتیک مبتلا هستند (مرحله M- M1؛ سرطانی که به سایر نقاط بدن گسترش یافته است)، معمولاً باید شیمی درمانی شوند.

این روش ممکن است برای سرطان مثانه پیشرفته درجا (مرحله T- T3 یا مرحله N- N1 به بالا)، به منظور کاهش احتمال بازگشت سرطان پس از سیستکتومی رادیکال، نیز مورد استفاده قرار گرفته و شیمی درمانی کمکی نام بگیرد.

راهکار دیگر، شیمی‌درمانی نئواجوانت، همراه با تجویز برخی داروها، قبل از سیستکتومی رادیکال، برای بهبود نتایج جراحی و کاهش اندازه تومور قبل از عمل است.

شیمی درمانی این توانایی را دارد که سرطان مثانه متاستاتیک را کنترل کرده و با ترکیب شیمی درمانی نئواجوانت یا کمکی به همراه جراحی، شانس درمان را افزایش دهد.

با این حال، این روش عوارض جانبی خاصی نیز دارد که برای برخی از افراد قابل تحمل نیست.

شیمی درمانی سرطان مثانه، برنامه مشخصی به نام MVAC داشته و ترکیبی از چهار دارو می باشد که عبارتند از:

  • M: متوترکسات (Rheumatrex، Trexall)
  • V: وینبلاستین
  • A: دوکسوروبیسین (Adriamycin)
  • C: سیس پلاتین (Platinol-AQ)

در حال حاضر سرطان شناسان، MVAC را به روش دوز متراکم (dose dense) تجویز می کنند.

این روش بدان معناست که بیماران، داروهای شیمی درمانی را بیش از مقداری که قبلا در برنامه خود داشتند، دریافت کنند.

هم چنین، با مصرف مواد مغذی بیشتر، به بهبود تاثیرات شیمی درمانی روی گلبول های خونی کمک کنند.

برنامه درمانی قدیمی MVAC، دیگر توسط شبکه جامع سرطان مورد استفاده نیست.

برخی از بیماران مبتلا به امراض قلبی ممکن است در شرایط خاصی نتوانند Adriamycin دریافت کنند و برنامه شان به صورت CMV باشد (CMV= MVAC بدون آدریامایسین).

روش جایگزین، ترکیبی از جمسیتابین (Gemzar) و سیس پلاتین می باشد.

امروزه پزشکان از این موارد بیشتر استفاده می کنند، زیرا برخی از مطالعات نشان داده اند که تاثیر آن، به اندازه برنامه MVAC بوده ولی عوارض جانبی کمتری دارد. با این حال، حدود ۴۰٪ -۵۰٪ از بیماران دارای امراض دیگری نیز هستند، که مانع استفاده از این روش درمانی می شود.

سیس پلاتین، که داروی اصلی تمام این برنامه هاست، برای بیمارانی که عملکرد کلیوی غیر طبیعی دارند، تجویز نمی شود.

در این حالت، پزشکان ممکن است این دارو را با کربوپلاتین (Paraplatin) جایگزین کنند، اما  به همان اندازه قبل موثر نخواهد بود.

شیمی درمانی روشی همیشگی برای کاهش یا از بین بردن سلول های سرطانی است.

بنابراین، توصیه می شود بیماران درباره آن، حتما با پزشک خود مشورت کنند.

روش های شیمی درمانی در بین پزشکان و همچنین برای بیماران مختلف، متفاوت می باشد.

علاوه بر این، متخصصان ممکن است ترکیبات جدیدتری را معرفی کنند که از روش های قبلی مفیدتر باشد.

در ادامه لیستی از ترکیبات مختلف برای مراحل سرطان مثانه معرفی شده است که معمولا همراه با سایر ترکیبات ضد سرطانی استفاده می شوند:

  • پاکلیتاکسل
  • فلورواوراسیل (۵-FU)
  • جمسیتابین
  • پمترکسید
  • وینبلاستین
  • والروبیسین
  • کربوپلاتین
  • ایفوسفامید
  • تیوتپا
  • داکتاکسل

تعداد کمی از مراکز درمانی سرطان، علاوه بر شیمی درمانی و جراحی آندوسکوپی، از پرتودرمانی خارجی برای معالجه بیماران استفاده می کنند.

با این حال، این پروتکل، به دلیل عفونت ناشی از شیمی درمانی، با مسمومیت و مرگ و میر زیاد (به دلیل درمان های قبلی) همراه است.

پرتودرمانی خارجی عمدتا در کشورهای دیگر استفاده شده، ولی در ایالات متحده، به ندرت به عنوان یک درمان اصلی در نظر گرفته می شود.

با این وجود، به کار گیری آن برای کاهش درد ناشی از متاستاز سرطان مثانه، خصوصاً تا استخوان ها، هنوز هم از ارزش زیادی برخوردار می باشد.

داروهای ایمونوتراپی مانند آتزولیزوماب (Tecentriq) و دوروالومب (Imfinzi) نیز سرطان مثانه را درمان می کنند.

این داروها با محدود کردن مولکولی به نام PD-L1، باعث  تقویت سیستم ایمنی (سلول T) و کاهش اندازه تومور خواهند شد.

بنابراین، برای انتخاب بهترین روش درمان، باید حتما با پزشک خود مشورت کنید.

ایمونوتراپی

ایمنی درمانی یا درمان زیست شناختی، به گونه‌ای طراحی شده تا سلول‌های دفاعی بدن را برای مبارزه با سلول‌‌های سرطانی تحریک کند.

طی ایمونوتراپی، مواد ساخته شده در آزمایشگاه یا سلول‌های طبیعی بدن با هدف بهبود یا بازگرداندن عملکرد سیستم ایمنی، در بدن فعال می‌شوند.

دو روش ایمنی درمانی به صورت موضعی (داخل مثانه‌ای) و سیستمیک است.

طی ایمنی درمانی موضعی باکتری ضعیفی به نام ب ث ژ (BCG) که باعث سل می‌شود،‌ به طور مستقیم از طریق کاتتر به مثانه وارد می‌شود.

BCG می‌تواند باعث ایجاد علائم شبیه آنفولانزا مانند تب خفیف، لرز، خستگی، احساس سوزش در مثانه و خونریزی از مثانه شود.

اینترفرون نیز ماده‌ی دیگری است که در ایمونوتراپی موضعی همراه با ب ث ژ مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ایمنی درمانی سیستمیک برای درمان کارسینوم اوروتلیال پیشرفته یا متاستاتیک کاربرد دارد و داروهایی مانند آتزولیزوماب (Atezolizumab)، نیوولوماب (nivolumab)، آولوماب (avelumab)، دوروالوماب (durvalumab) و پمبرولیزوماب (pembrolizumab) مورد استفاده برای ایمونوتراپی سیستمیک هستند.

انواع مختلف ایمونوتراپی می‌تواند عوارض مختلفی را ایجاد کند.

عوارض جانبی رایج شامل واکنش‌های پوستی، علائم شبیه آنفولانزا، اسهال و تغییرات وزن است.

درمان هدفمند

درمان هدفمند نوعی روش درمانی است که ژن، پروتئین یا بافت سرطانی را مورد هدف قرار می‌دهد و رشد و گسترش آن‌ها را محدود می‌کند اما آسیبی به بافت‌‌های سالم بدن وارد نمی‌کند.

درمان هدفمند در افراد مبتلا به کارسینوم اوروتلیال پیشرفته یا متاستاتیک کاربرد دارد.

اردافیتینیب (Erdafitinib) داروی خوراکی مورد استفاده برای درمان هدفمند سرطان مثانه است.

عوارض جانبی رایج شامل افزایش سطح فسفات، زخم‌های دهانی، احساس خستگی، تغییر عملکرد کلیه، اسهال، خشکی دهان، جدا شدن ناخن از بستر آن یا ضعیف شدن ناخن، تغییر در عملکرد کبد، کاهش سدیم خون، کاهش اشتها، تغییر در احساس طعم و مزه، کاهش گلبول‌های قرمز (کم خونی)، خشکی پوست، خشکی چشم و ریزش مو است.

اردافیتینیب همچنین ممکن است مشکلات نادر اما جدی چشمی، از جمله رتینوپاتی مرکزی یا جداشدگی اپیتلیال رنگدانه‌ای شبکیه (CSR / RPED) را ایجاد کند، که می‌تواند باعث نقص میدان دید شود.

درمان فوتودینامیک (Photodynamic Therapy):

درمان فوتودینامیک (Pdt) یک روش درمان سرطان است که در آن از یک نوع دارو و یک نوع خاص نور لیزر جهت از بین بردن سرطان استفاده می‌شود.

در این روش، ابتدا دارویی که تا زمان تابش نور لیزر غیرفعال می‌ماند به درون رگ بیمار تزریق می‌شود.

این دارو بیش‌تر از اینکه در سلول‌های طبیعی جمع شود، در سلول‌های سرطانی جمع می‌شود.

سپس از لوله‌های فیبر نوری جهت هدایت نور لیزر به سمت سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود که موجب فعال شدن دارو و از بین رفتن سلول‌هایسرطانی می‌شود.

در درمان فوتودینامیک آسیب زیادی به بافت‌های سالم وارد نمی‌شود.

بیماران می‌توانند شرکت در پژوهش‌های بالینی را نیز در نظر داشته باشند.

برای برخی از بیماران شرکت در یک پژوهش بالینی می‌تواند بهترین گزینۀ درمانی باشد.

پژوهش‌های بالینی بخشی از فرایند تحقیق بر روی سرطان هستند که بمنظور پی بردن به میزان بی‌خطر، مؤثر یا بهتر بودن روش‌های جدید درمان سرطان نسبت به روش‌های درمانی متعارف انجام می‌شوند.

بسیاری از درمان‌های متعارف کنونی مربوط به سرطان بر پایه پژوهش‌های بالینی گذشته هستند.

بیمارانی که در پژوهش‌های‌ بالینی شرکت می‌کنند ممکن است تحت درمان استاندارد قرار بگیرند و یا جزو اولین کسانی باشند که روش درمانی جدید بر رویشان انجام می‌شود.

بیمارانی که در پژوهش‌های بالینی شرکت می‌کنند، به بهبود روش درمان سرطان در آینده نیز کمک می‌کنند.

حتی در صورتی‌که پژوهش‌های بالینی منجربه روش‌های درمانی مؤثر جدید نشوند، اغلب بسیاری از ابهامات را رفع می‌کنند و به پیشرفت تحقیقات کمک می‌کنند.

بیماران می‌توانند پیش از شروع درمان، در حین آن یا پس از پایان درمان، در پژوهش‌های بالینی شرکت کنند.

برخی از پژوهش‌های بالینی تنها پذیرای بیمارانی است که هنوز هیچ درمانی را آغاز نکرده‌اند.

پژوهش‌های دیگری هستند که مخصوص بیمارانی است که سرطانشان بهتر نشده.

همچنین پژوهش‌های بالینی نیز وجود دارند که در آنها روش‌های جدید جلوگیری از عود (بازگشت) سرطان یا کاهش عوارض جانبی درمان مورد بررسی قرار می‌گیرند.

ممکن است انجام آزمایش‌های مربوط به پیگیری سلامت بیمار پس از درمان لازم باشد.

ممکن است لازم باشد برخی از آزمایش‌هایی که جهت تشخیص سرطان یا پی بردن به مرحلۀ سرطان انجام شده‌اند، تکرار شوند.

تکرار برخی از آزمایش‌ها به‌منظور بررسی کارایی درمان است.

تصمیم‌گیری‌های مربوط به ادامه، تغییر یا متوقف کردن درمان بر مبنای این آزمایش‌ها انجام می‌شود.

به این کار، گاهی تعیین مجدد مرحلۀسرطان (Re-Stagingg) می‌گویند.

برخی از این آزمایش‌ها پس از پایان درمان نیز هر از گاهی انجام می‌شوند.

نتایج این آزمایش‌ها می‌تواند نشان‌دهندۀ تغییر شرایط بیمار یا عود (بازگشت) سرطان باشد.

به این آزمایش‌ها گاهی آزمایش‌های پیگیری سلامت بیمار پس از درمان یا معاینات منظم (Check-Upp) نیز می‌گویند.

سرطان مثانه راجعه

درمان سرطان مثانۀ راجعه به نوع درمان گذشته و محل عود سرطان بستگی دارد.

درمان سرطان مثانۀ راجعه می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • جراحی.
  • شیمی‌درمانی.
  • پرتودرمانی.
  • شرکت در یک پژوهش بالینی مربوط به شیمی‌درمانی

مراقبت و کنترل سرطان مثانه به چه معناست؟

بیماران مبتلا به سرطان مثانه سطحی که تحت درمان قرار گرفته اند، برای آگاهی از بازگشت مجدد بیماری و درمان موثر آن نیاز به پیگیری دارند.

روند این پیگیری، شامل موارد است:

  • سیستوسکوپی و سیتولوژی ادرار هر سه ماه به مدت دو سال، هر شش ماه برای دو تا سه سال آینده و سپس سالی یک بار
  • آزمایشات تصویربرداری (سی تی اسکن یا اوروگرافی درون وریدی (پرتونگاری از قسمتهای مختلف مجاری ادراری)) از کلیه ها و مجاری ادراری هر سال یکبار (به خصوص برای تومورهای درجه بالا یا مبتلایان به CIS)

سیستوسکوپی و سیتولوژی، وجود تومور در مثانه و CT / IVU، تومور را در کلیه ها و مجاری ادرار تشخیص می دهند.

احتمال بروز تومور در سیستم ادراری فوقانی (کلیه و مجاری ادراری)، که در پوشش داخلی این اندام ها به وجود آمده و منشأ مشترکی با تومورهای مثانه دارند، در بیماران مبتلا  به سرطان مثانه بسیار بالاست.

خطر بازگشت مجدد سرطان مجاری ادراری فوقانی، به مرحله و شدت بیماری اولیه و واکنش تومور به BCG بستگی داشته و در افرادی که مجددا به سرطان مثانه درجه بالا مبتلا می شوند، بیشتر خواهد بود.

از نظر تجاری، نشانگرهای تومور، که برای پیدا کردن شواهدی از بازگشت سرطان، نمونه ادرار را می سنجند، نیز در این روند پیگیرانه و مراقبتی مورد استفاده هستند.

با این حال، نقش دقیق آن ها تا الان مشخص نشده و نمی توانند جایگزین مناسبی برای سیستوسکوپی و سیتولوژی باشند.

برخی از این آزمایش ها و نشانگرها عبارتند از:

  • NMP 22
  • BTA Stat
  • BTA Trak
  • UroVysion

شانس کنترل و درمان بیماری

مهم ترین عاملی که بر پیش آگهی و تشخیص (شانس کنترل و درمان) سرطان مثانه تأثیر می گذارد، مرحله و درجه تومور است.

هرچه مرحله و درجه تومور پایین تر باشد، نتیجه نهایی بهتر خواهد بود.

فاکتورهای دیگری مانند تعداد، اندازه، شیوه بازگشت بیماری، واکنش نسبت به درمان های اولیه مانند BCG، کارسینومای درجا همزیست و برخی جهش های ژنتیکی نیز نقش مهمی دارند.

جدول زیر بر اساس اطلاعات موسسه ملی سرطان تهیه شده است:

مرحلهمیزان نسبی بهبودی در ۵ سال
۰۹۸%
I۸۸%
II۶۳%
III۴۶%
IV۱۵%

در زمینه سرطان مثانه سطحی کم خطر (Ta ، درجه پایین)، احتمال بازگشت مجدد بیماری در بازه پنج ساله پس از تشخیص اولیه حدود ۵۰٪ بوده و حتی با وجود کم خطر بودن تومور ها، نیاز به پیگیری منظم دارد.

اما، بر خلاف انواع سرطان مثانه تهاجمی، احتمال پیشرفت بیماری (به عنوان مثال، احتمال حمله تومور به لایه های عمیق تر مثانه) بسیار کم است.

به طور معمول، بازگشت این تومورها در همان مرحله و درجه قبل بوده و زندگی بیمار را به خطر نمی اندازند.

تومورهای سطحی پرخطر به تومورهای T1 درجه بالایی گفته می شود که با قسمت های وسیعی از سرطان در جا مرتبط هستند.

احتمال بازگشت، پیشرفت بیماری، گسترش آن به لایه های عمیق تر و کاهش امید به زندگی در بیمار، در ۱ تا ۵ سال اول، در تومورهای متعدد، تومورهای بزرگ و مواردی که حتی با وجود درمان BCG مجددا عود می کنند، بیشتر بوده و حدود ۷۰ – ۵۰ % می باشد.

بنابراین، این تومور ها باید جدی تر تحت بررسی و کنترل قرار بگیرند.

احتمال زنده ماندن بیمار بعد از سیستکتومی رادیکال، به مرحله بیماری بستگی دارد. این احتمال بهبودی در بازه ۵ ساله، برای مراحل مختلف پس از سیستکتومی رادیکال به شرح زیر است:

  • T2، N0 :70%-80%
  • T3، N0 :40%-50%
  • T4، N0 :25%-30%
  • N+ (بیمارانی که غدد لنفاوی شان نیز درگیر شده است): ۱۵%-۲۰%

آیا می توان از بروز سرطان مثانه پیشگیری کرد؟

بهترین راه برای پیشگیری از سرطان مثانه، جلوگیری از قرار گرفتن در معرض عوامل ایجاد کننده این بیماری است.

افرادی که سیگار نمی کشند، در مقایسه با افراد سیگاری، سه تا چهار برابر کمتر به این سرطان مبتلا می شوند.

مصرف سیگار، پس از تشخیص سرطان مثانه، احتمال درمان موفق را کاهش و خطر بازگشت مجدد بیماری پس از درمان را افزایش می دهد.

اجتناب از قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سرطان زا مانند رنگ آنیلین نیز بسیار مهم است.

با وجود تحقیقات در این زمینه، هیچ دارو یا مکمل غذایی، به طور قطعی خطر ابتلا به سرطان مثانه را در افراد عادی کم نمی کند.

با این حال، مطالعات اخیر روی بیمارانی که از آتورواستاتین (Lipitor) برای کاهش کلسترول استفاده می کنند، نشان می دهد که این دارو ممکن است خطر ابتلا به سرطان پروستات و در نتیجه، سرطان مثانه را کاهش دهد، اما برای اثبات آن، باید مطالعات بیشتری انجام شود.

از میوه‌ها غافل نشوید:

رژیم غذایی غنی از انواع میوه‌ها و سبزیجات رنگی را انتخاب کنید. آنتی اکسیدان‌های موجود در آن‌ها به کاهش خطر ابتلا به سرطان کمک می‌کنند.

نوشیدن آب کافی

غربالگری منظم:

در صورت داشتن ریسک فاکتورهایی که در بالا ذکر شد: در مورد ریسک فاکتور‌ها و زمان غربالگری با پزشک خود صحبت کنید.

منابع: مدیسن نتکنسرمدیکال نیوز تودیوب ام دیمایو کلینیک

3 2 رای
مطلبو دوست داشتی؟

توجه: مطالب بخش پزشکی و سلامت وبسایت تاروت رنگی صرفا جنبه آموزشی و اطلاع رسانی دارد. این مطالب نباید توصیه پزشکی تلقی شده و نباید آنها را جایگزین مراجعه به پزشک جهت تشخیص و درمان کرد.

در صورت تمایل این مطلب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
تلگرام واتس آپ فیس بوک پیامک
تلگرام واتس آپ فیس بوک پیامک
برچسب ها
اشتراک
اطلاع از
1 دیدگاه
بازخورد برخط
مشاهده تمامی دیدگاه ها
...
مرداد ۱۱, ۱۳۹۹ ۷:۲۲ ب.ظ

عالی و بسیار کامل
ممنون

0
دوست داری به بحث بپیوندی ؟ دیدگاهتو بذار !x
()
x